Bargeblom en Barchjeblom
Friesland - 15-10-2024
Column
Sake P. Roodbergen
(Rode klaver en Gele lis)
Ien fan de tige aardige saken oan tal fan gewoane Fryske blomplanten is de namme. Opfallend faak binne dy nammen ûntliend oan de boerepleats fan eartiids. In soad plantenammen hawwe in agraryske achtergûn. Tige bekende foarbylden binne Hynsteblom foar Paardenbloem, Koweblomke foar Madeliefje, Skieppeblom foar Witte klaver, en Skieppeklokje foar de seldsume Klokjesgentiaan. It is in skaaimerk fan nammejouwing dat spesifyk Frysk is. It is (dêrom) suver spitich dat by de lêste grutte feroaring oan de Fryske nammen –yn 2008/09-- fan planten guon wat âldere nammen ferlern gongen binne. Sa is de namme foar de Rode klaver feroare yn it ienfâldige Reade klaver, en de namme Wite klaver hat it plak ynnommen fan it âlde Skieppeblom foar de Witte klaver.
Lokkigernôch is de moaie namme Barchjeblom foar Gele Lis behâlden. Wa hat yn syn jonge jierren net ris in barchje makke fan de fruchten fan dizze moaie plant fan de wetterkant mei de help fan in pear lusiferprikjes? Reade en Wite klaver hearre by de famylje fan de Flinterblommigen. De talrike lytse blomkes fan de blomkopkes lykje yndied op in flinterke. Understeande foto lit dit moai sjen.
(Foto 1: rode klaver)
Flinterblommigen komme oer de hiele wrâld foar yn in grut oantal soarten. In ôfgryslik wichtich skaaimerk fan dizze Flinterblomfamylje is dat de planten oan de woartels saneamde stikstofknoltsjes hawwe. Yn dizze knoltsjes sitte baktearjes dy’t by steat binne om gasfoarmich stikstof út de loft fêst te lizzen yn fêste stikstof. Dit unike skaaimerk soarget foar in natuerlike ferriking fan in earme boaiem. Op dizze natuerlike wize wurdt de boaiem mear fiedselryk en dus mear fruchtber. Ek de algemiene Elzebeam, dy’t graach lâns de wetterkant groeit, hat dit skaaimerk fan woartelknoltsjes. It seit himsels dat dit bysûndere skaaimerk de Flinterblommen in spesjale status jout yn de ekology op de ierde. Gjin wûnder dat tal fan deiflinters de blom sykje om nektar of stomoal. De flinter op ûndersteande foto is de Sint-jansflinter, in nachtflinter.
(Foto 2: Rodeklaver en SintJansvlinder)
Tekst en foto's: Sake P. Roodbergen, Akkrum
