Friesland - 20-07-2022

(Grutte Nachtpit, Oenothera glazioviana)

Column

Sake P. Roodbergen

In de avond vóór de langste dag van het jaar, van 20 op 21 juni, verschijnt de eerste grote gele bloem. Zomaar, ploep, daar is ie! Een waar wonder van de natuur. Gewoon in de tuin, als de zomeravond valt.

Wat Teunis met deze plant te maken heeft is mij niet duidelijk, of het moet een verbasterde heilige Antonius zijn. De Friese naam laat aan duidelijkheid niets te wensen over: Grutte Nachtpit, hetgeen betekent ‘grote nachtlamp’, wat verwant is aan de Duitse benaming Nachtkerze (nachtkaars).

Deze algemene plant van de schemering is eigenlijk een Amerikaanse exoot, in de 18e eeuw ingevoerd als sierplant. Hij vertoont zich in ons land nu ook als een wilde plant, maar blijft door zijn opvallende, grote gele bloemen ook in de tuin een lust voor het oog. En bovendien: je hoeft er vrijwel niets aan te doen. Hoewel het eigenlijk een tweejarige plant is, ligt er blijkbaar zoveel zaad in de bodem opgeslagen dat er elk jaar wel planten ontkiemen en opschieten, tot een hoogte van anderhalve meter.

Qua erfelijkheid is het met deze Teunisbloemen een rommeltje. Door kruising en mutatie zijn er verscheidene vormen ontstaan. Zij verschillen van elkaar door de roodkleuring, kleine of grote bloemen en de hoogte. Een ervan, een vrij kleine plant met veel kleinere bloemen dan de Grote komt vooral op onze Waddeneilander duinen voor. Deze zogenoemde Zandteunisbloem (Sânnachtpit, Oenothera deflexa) werd bijna honderd jaar geleden, in 1924, aan de binnenrand van de buitenste zeeduinen aan de westkant van Ameland ontdekt.

Bestuivers van de Teunisbloem zijn nachtvlinders, bijvoorbeeld het eenvoudig gekleurde Gamma-uiltje (Fries: Pistoaltsje, foto). Maar ook de bijzondere Avondrood, een niet zeldzame soort uit de prachtige groep van de grote Pijlstaart-vlinders. Vooral het Gamma-uiltje komt in onze tuin veelvuldig voor. Zij vliegt tegen de tijd dat de eerste bloemen openploepen, een proces dat niet veel langer dan één minuut duurt.

Bronnen:

Nederlandse Oecologische Flora; wilde planten en hun relaties 2 (Eddy Weeda e.a., IVN, VARA, VEWIN, 1987)

Natoergids Nachtflinters (Sake P. Roodbergen e.a., Uitgeverij Wijdemeer, 2016)

Tekst en foto: Sake P. Roodbergen

Columns Sake P. Roodbergen