De Ginkgo of Japanske nutebeam
Friesland - 08-01-2025
Column
Sake P. Roodbergen
Yn de túnen fan Coopersburg yn Akkrum stiet aparte beam mei de namme Ginkgo. Ek wol Himelbeam of Tempelbeam. Oarspronklik, sa wurdt oannommen, komt dizze beamsoart út Sintraal-Sina.
De bysûndere beam wurdt net mear yn it wyld fûn en dêrom keunstmjittich fermeardere. De namme betsjut safolle as sulveren abrikoas (gin = sulver; kyo = abrikoas). Guon botanisy neame de Ginkgo in ‘libben fossyl’, stammend út it Perm-tiidrek, rûchwei 300 miljoen oant 250 miljoen jier lyn. It tiidrek dat folge op it stienkoaltiidrek Carboon. De beam is de iennichste soart is dy’t oerbleaun is fan it plantegeslacht Ginkgo en fan de plantefamylje Ginkgoaceae. Beweard wurdt wol dat it de âldste beam op ierde wêze soe. Wat hjir ek fan wier wêze mei, dúdlik is dat guon stoffen fan de beam al iuwenlang brûkt wurde yn de tradisjonele Sineeske genêskunde.
De Ginkgo groeit op fochtige mar goed trochlittende, rike boaiems, mei in dikke tyltlaach. Hy moat foarkommen hawwe yn it Súdeasten fan Sina, súdeast fan de rivier de Jangtsekiang. De Ginkgo waard yn 1730 nei Europa brocht, fanút Japan. Yn de Botanische Tuin yn Leiden stiet in hiele moaie, fan it jier 1785. Nei 20 oant 30 jier begjint de beam blommen te meitsjen. By’t hjerstmis ferkleuret it frjemd-foarme blêd prachtich nei goudgiel (foto 2).
It ferhaal wol dat de Dútske wittenskipper en ûntdekkingsreiziger Engelbert Kaempfer (1651-1716) yn 1693 yn Japan as earste Europeaan in ‘Tempelbeam’ seach en de fruchten sammele. De âldst bekende beam waard yn Londen kweekt. De Ginkgo is twahuzich krektlyk as de Wylgebeam: ’mantsje en wyfke sitte op twa ferskillende beammen’. It ferskil is allinnich te sjen as de beam him fuortplantet. De manlike beam draacht dan kegels, de froulike hawwe sieden dy’t der útsjogge as fruchten dy’t in net-oangename rook ferspriede. Dat lêste is de reden dat der mear manlike as froulike beammen oanplante wurde. De ynhâld fan de sieden wurdt yn Sina en Japan sjoen as in delikatesse.
Tekst en foto's: Sake P. Roodbergen, Akkrum
Boarne: Beammen, natoergids (Sake P. Roodbergen, 2021)
